Spod Tatr

Kogo można spotkać na szlaku

Kogo można spotkać na szlaku,

czyli niektóre tatrzańskie zwierzęta

 

O tym, że Tatry to jeden z najpiękniejszych regionów naszego kraju, przekonywać nikogo nie trzeba. Zazwyczaj przyjeżdżamy tu podziwiać niesamowite widoki, czy to podczas letnich pieszych wędrówek, czy też podczas zimowego szaleństwa na  nartach i na snowboardzie. Jednak warto pamiętać, że nasze najwyższe góry to przede wszystkim dom dla wielu gatunków zwierząt. Przedstawiamy najpopularniejsze z nich.

 
 

Niedźwiedź brunatny

Niech nikogo nie zmyli jego dobroduszny wygląd i pozorna ociężałość: niedźwiedź to największy drapieżnik lądowy, który w galopie potrafi rozwinąć prędkość nawet do 50 km/h na krótkich dystansach. Do tego świetnie pływa, dobrze się wspina i nieźle skacze. Dysponuje też przysłowiową wręcz siłą i doskonale rozwiniętymi zmysłami węchu i słuchu. Niedźwiedzie to zwierzęta terytorialne - areał osobniczy dorosłego zwierzęcia to od 30 do 200 km2. Poza Tatrami w Polsce niedźwiedzie  można spotkać w Bieszczadach, Beskidzie Niskim, Beskidzie Żywieckim i Beskidzie Sądeckim z Gorcami. W całych Tatrach żyje obecnie około 50-60 osobników. Kilkanaście z nich na stałe bytuje po polskiej stronie. Młode niedźwiedzie rodzą się średnio co dwa lata zimą. Matka opiekuje się nimi przez około półtora roku. Po tym czasie te, które przeżyły, usamodzielniają się. Niedźwiedzie to zwierzęta wszystkożerne, których dieta podlega sezonowym zmianom. Głodne po przespanej zimie  będą szukać padliny - jeleni czy kozic - a także zabijać drobne i duże zwierzęta, by wiosną i latem przerzucić się na pokarm roślinny. Pod koniec lata zaczną odżywiać się w taki sposób, aby zgromadzić jak najwięcej tłuszczu na okres gawrowania, czyli zimowego snu. Późną jesienią zaczynają budować gawrę, a w sen zapadają w grudniu, wybudzając się pod koniec marca. Spotkanie z niedźwiedziem może być potencjalnie niebezpieczne. To zwierzęta ostrożne, choć nie płochliwe, które  zazwyczaj schodzą ludziom z drogi. Jak się zachować w takiej sytuacji? Nie ulegać panice i spokojnie się oddalić.

 

Wilk szary

Trudno powiedzieć, ile wilków mieszka w Tatrach. A to dlatego, że są to zwierzęta, które ciągle się przemieszczają, nie respektując przy tym żadnych granic, czy to administracyjnych, czy to międzypaństwowych. To wytrawni piechurzy - dziennie wilki przemierzają około 20 km, choć są i takie, które w razie potrzeby są w stanie pokonać ponad 150 km w ciągu doby. Wilki to zwierzęta stadne, które łączą się w watahy, liczące nawet od kilku do kilkunastu zwierząt. Stada mają ustaloną hierarchię, a tworzące ją osobniki mają rozwinięty system komunikacji. Na czele stoi najsilniejsza para alfa i tylko ona ma prawo się rozmnażać. Pozostałe wilki są spokrewnione z przywódcami stada; każdy z nich ma swoje miejsce w stadzie, które wyznacza np. kolejność jedzenia. Wilki to zwierzęta terytorialne - wataha może zajmować teren od 100 do nawet 1000 km2. Aby ustrzec się przed nieproszonymi gośćmi, wilki znaczą teren, informując w ten sposób inne drapieżniki, żeby trzymały się z daleka. Na swoim obszarze prowadzą polowania, dlatego zależy im, aby chętnych do partycypowania w bogactwie pożywienia było jak najmniej. Szanse na spotkanie wilka na szlaku są znikome - to zwierzęta, które unikają ludzi. Może jednak zdarzyć się tak, że staniemy z wilkiem oko w oko. Taki wilk będzie się nam badawczo przypatrywał, ale spokojnie, to nie jest sygnał, że zaraz na nas skoczy. Po prostu wilki mają słaby wzrok i muszą długo się przyglądać, aby coś zobaczyć. Najlepiej wtedy spokojnie poczekać, aż czujny wilczy nos pochwyci zapach człowieka. Wtedy wilk wycofa się sam. Jeśli spotkamy waderę (samicę wilka) z młodymi, pod żadnym pozorem nie zbliżajmy się do niej i do szczeniaków. Odejdźmy powoli, nie niepokojąc wilczej rodziny. Pamiętajmy, że wilki są pod ochroną. 


Świstak tatrzański

Świstak tatrzański to gatunek endemiczny, występujący w Tatrach i zagrożony wyginięciem. Jego populacja drastycznie spadła w XIX w., dlatego obecnie jest objęty ścisłą ochroną. Redukcja populacja była związana przede wszystkim z  polowaniami, których celem było pozyskanie świstaczego sadła (przypisywano mu właściwości lecznicze). Świstaki to zwierzęta roślinożerne, które zamieszkuje tereny od regla górnego (ok. 1500 m n.p.m.) do piętra turniowego (2300 m n.p.m.). Są bardzo czujne, dlatego na ostoje wybierają miejsca będące dobrymi punktami widokowymi. Uwielbiają wygrzewać się na słońcu, więc częściej spotkamy je na zboczach południowych i południowo-zachodnich. Wypatrzyć świstaka nie jest łatwo, prędzej można go usłyszeć. Do obserwacji zwierząt najlepiej używać lornetki, gdyż są płochliwe. Główna aktywność świstaków przypada na wiosnę i lato, kiedy to rozmnażają się i wychowują młode. Typowa rodzina to para rodziców i młode z  dwóch ostatnich miotów. Zajmuje zawsze to samo terytorium, które może liczyć od 2 do 20 tys. m2. Świstaki to zwierzęta, które zapadają w sen zimowy (stąd powiedzenie „spać jak suseł” - suseł to inna nazwa świstaka). Gdy dni stają się chłodne, cała rodzina pakuje się do nory zimowej i zasypia. Temperatura ciała świstaka spada do około 8-10oC, zużycie tlenu maleje 30-krotnie, a liczba uderzeń serca na minutę obniża się z 220 do 30. Raz na trzy tygodnie świstak budzi się na kilkanaście godzin, żeby wydalić mocz, a następnie znowu zapada w sen.

 
 
 

Kozica tatrzańska

Kozice to zwierzęta o statusie symbolu Tatr, które są tak emblematyczne dla regionu, że widnieją w logo Tatrzańskiego Parku Narodowego. Zamieszkują te tereny od ponad 30 tys. lat, więc na dobre wpisały się krajobraz. Pojawiają się w ludowych gadkach, podaniach i piosenkach, są bohaterkami malowideł na szkle, rzeźb i płaskorzeźb. Dają też początek lokalnym nazwom takim jak Kozi Wierch, czy Kozi Grzbiet. Kozice to typowe zwierzęta górskie - w najwyższych polskich górach bytują od 1350 m n.p.m. do najwyższych szczytów. Jednak najłatwiej spotkać je w piętrach kosodrzewiny, hal i turni. To zwierzęta genetycznie przystosowane do życia na stromych zboczach - mają doskonale rozwinięte mięśnie nóg i specjalną budowę  racic. Zimą rogowy kant na racicy twardnieje, dzięki czemu bezpiecznie poruszają się po śniegu i lodzie, a latem ściera się, co pozwala miękkiemu środkowi stopy „przyklejać” się do skał. Kozice to zwierzęta społeczne, żyjące w stadach (tzw.  kierdelach) od 5 do 15 osobników. Przewodzi im najstarsza i najbardziej doświadczona samica, która świetnie zna swój teren i może ochronić młode osobniki przed niebezpieczeństwem. Kozice prowadzą dzienny tryb życia, dlatego najłatwiej  obserwować je przez lornetkę, gdy wspinają się na strome zbocza w poszukiwaniu pożywienia czy półkę skalną, na której mogły odpoczywać, obserwując okolicę.

 

Dodaj komentarz

Komentarze